Koop je in België een nieuwe laptop, stofzuiger of vaatwasser, dan zou je tegenwoordig een score op de verpakking of in de webshop moeten zien staan. Een cijfer tussen 1 en 10, vergezeld van een kleurcode van rood naar groen. Dat is de herstelbaarheidsindex.

Maar wat zegt die score nu eigenlijk? Hoe wordt die berekend? En klopt het dat de officiële Belgische databank voor laptops, grasmaaiers en hogedrukreinigers na bijna een jaar nog leeg is? In dit artikel leggen we alles uit.

Wat is de herstelbaarheidsindex?

De herstelbaarheidsindex is een wettelijk verplichte score die aangeeft hoe gemakkelijk een toestel te repareren is. Hoe hoger de score, hoe toegankelijker de reserveonderdelen, hoe eenvoudiger de demontage en hoe langer de technische documentatie beschikbaar blijft.

De index maakt deel uit van het federale actieplan voor circulaire economie en sluit aan bij het Europese en Belgische recht op reparatie. Het idee is eenvoudig: consumenten moeten bij aankoop kunnen zien of een toestel gemakkelijk te herstellen is, zodat ze bewuster kunnen kiezen.

De index is verplicht gesteld via de wet van 21 mei 2023 betreffende producten met milieuvriendelijk ontwerp, uitgewerkt in het KB van 3 juni 2024. Belgische fabrikanten en importeurs die betrokken toestellen op de markt brengen, zijn wettelijk verplicht de index te berekenen en te communiceren.

Voor welke toestellen geldt de verplichting?

Sinds 2 mei 2025 is de herstelbaarheidsindex verplicht voor deze categorieën nieuwe toestellen die op de Belgische markt worden aangeboden:

• Vaatwassers
• Stofzuigers (met kabel, zonder kabel en robotstofzuigers)
• Grasmaaiers (accu en robotmaaiers)
• Hogedrukreinigers
• Laptops (zonder aanraakscherm)

Opgelet: de verplichting geldt enkel voor nieuwe toestellen. Tweedehandsproducten vallen buiten de regels. Een laptop die je koopt bij een refurbisher of via een particulier heeft dus geen verplichte herstelbaarheidsindex.

Een iPhone met een zwart scherm of een tablet met een kapotte batterij is dus niet iets wat je op dit moment in deze index terugvindt.

Hoe wordt de score berekend?

De Belgische wet (art. 4 van de wet van 21 mei 2023) bepaalt dat de herstelbaarheidsindex wordt berekend op basis van vijf criteria, elk op een schaal van 0 tot 20 punten:

De vijf scores worden opgeteld en vervolgens gedeeld door tien, wat een eindscore op 10 oplevert, afgerond op één decimaal. Een score van 8,4 betekent dat een toestel op bijna alle criteria goed scoort.

De berekening zelf is de verantwoordelijkheid van de fabrikant of importeur, op basis van technische normen die per productcategorie worden vastgelegd in specifieke Excel-rekenbladen die de FOD Volksgezondheid ter beschikking stelt.

Wat betekent die score in de praktijk?

Een hoge score (7 of hoger) betekent doorgaans dat:

• reserveonderdelen minstens 5 tot 10 jaar beschikbaar blijven na aankoop,
• het toestel met standaard gereedschap te demonteren is zonder speciale machines of niet-herbruikbare verbindingen,
• de technische documentatie publiek toegankelijk is voor zowel professionele reparateurs als doe-het-zelvers,
• de prijs van onderdelen in verhouding staat tot de aankoopprijs van het toestel.

Een lage score (onder 4) wijst in de richting van een toestel dat ontworpen is als wegwerpproduct: moeilijk open te maken, onderdelen die snel uit productie gaan of die buiten verhouding duur zijn, en beperkte technische ondersteuning.

Voor consumenten die willen besparen op de lange termijn, en voor het milieu, is een hoge herstelbaarheidsindex een concrete reden om voor een bepaald model te kiezen. Meer over wat reparatie precies inhoudt en waarom steeds meer mensen er bewust voor kiezen.

Hoe herken je de index in de winkel of online?

De score wordt weergegeven via een gestandaardiseerd pictogram: een steeksleutel met een cijfer op 10 en een kleurcode. Groen staat voor goed herstelbaar, rood voor moeilijk herstelbaar.

De index moet zowel fysiek in de winkel als op de productpagina in de webshop duidelijk naast de prijs vermeld staan. Wettelijk moet ook een QR-code of link beschikbaar zijn waarbij de consument kan opvragen hoe de score precies berekend is, en waar technische documentatie en reserveonderdelen te vinden zijn.

De herstelbaarheidsdatabank: beloftevol maar onvolledig

De FOD Volksgezondheid lanceerde www.herstelbaarheidsdatabank.be, een platform waar consumenten de scores van producten kunnen opzoeken en vergelijken, en waar fabrikanten hun scores en subscores kunnen publiceren.

Het initiatief is goed bedoeld, maar in de praktijk schiet de uitvoering tekort op twee manieren.

Ten eerste de gebruiksvriendelijkheid. De website heeft een donkere achtergrond met blauwe tekst, een combinatie die slecht leesbaar is en die druist in tegen de basisprincipes van toegankelijkheid. Voor een platform dat bedoeld is om het grote publiek te bereiken, is dat een gemiste kans.

Ten tweede de volledigheid van de gegevens. Na bijna een jaar na de inwerkingtreding van de verplichting zijn bij stofzuigers en vaatwassers wel al producten met een score terug te vinden. Maar wie in de databank zoekt naar laptops, grasmaaiers of hogedrukreinigers, krijgt de boodschap "Sorry, er zijn momenteel geen modellen beschikbaar voor je zoekopdracht." Die drie categorieën zijn bij het schrijven van dit artikel leeg.

Dat is problematisch. Laptops behoren tot de meest gekochte elektronica-categorieën in België. Als consumenten voor die categorie geen scores kunnen opzoeken, heeft de databank nauwelijks nut als aankoophulpmiddel.

Het platform staat open voor fabrikanten en importeurs die zelf hun gegevens willen opladen. In de praktijk lijkt de deelname echter vrijwillig van aard, terwijl de communicatieplicht tegenover de consument wettelijk verplicht is. De handhaving wordt uitgevoerd door de milieu-inspectiedienst van de FOD Volksgezondheid, die in eerste instantie inzet op sensibilisering in plaats van sancties.

Wat als je een toestel wil laten herstellen?

De herstelbaarheidsindex zegt iets over het ontwerp van een toestel, maar of je het effectief goedkoop en snel kunt laten herstellen, hangt af van de beschikbaarheid van technici in jouw buurt.

Op Fair-Repair vind je onafhankelijke reparateurs die dagelijks werken met laptops, smartphones, stofzuigers en andere toestellen. Ze gebruiken originele of hoogwaardige alternatieve onderdelen en geven transparante prijzen.

Fair-Repair is een Belgisch platform dat consumenten met een kapot product en onafhankelijke reparateurs samenbrengt. Lees ook onze andere artikelen over het recht op reparatie in België en wat reparatie is en waarom het loont.